Бэлгийн
бус үржил
Энэ
үржлийн үед шинэ бие махбод биеийн эсээс
үүсч хөгждөгөөрөө бусад үржлээс ялгаатай.
Бэлгийн
бус үржил нь олон янзын хэлбэртэй байдаг.
Амёб, эвглен зэрэг эгэл биетнүүд,
хламидомонад зэрэг нэг эст замгууд
хуваагдлын замаар үржинэ.
Доод
мөөг, хлорелла зэрэг нэг эстнүүд спороор
үржинэ. Спор гэдэг нь гадуураа хамгаалах
бүрхүүлээр хучигдсан өвөрмөц эс юм. Энэ
эс гадаад орчны халуун, хүйтэн, чийгийн
дутагдал зэргийг давах чадвартай бөгөөд
тохиромжтой нөхцөл бүрдэхэд маш хурдан
үржинэ. Хөнгөн учраас салхи, шавжаар
амархан тархдаг.
Бэлгийн
бус үржлийн өөр нэг хэлбэр нь нахиалах
үржил юм. Хөрөнгөнцөрийн мөөг, гидра,
шүр болон зарим төрлийн шаахайн бие
дээр нахиа хэлбэрийн булцуу гарч томрон
эх бодгальтайгаа ижил бүтэц, байгууламжтай
болсны дараа эхээсээ салж бие даан
амьдарна.Ийм маягаар шүхэртэн, цагираг
болон дугираг хорхойн бэлгийн бус үржил
явагдана.
Ургал
эрхтнээр үржих бэлгийн бус үржлийн
хэлбэр ургамалд өргөн тархсан байдаг.Энэ
үед биеийн эсүүд болох үндэслэг иш,
булцуу, сахал зэрэг ургал эрхтнүүд бие
даасан төл ургамлыг төрүүлнэ. Жишээ нь:
төмсийг дүрс хувирсан иш болох булцуугаар
үржүүлдэг бол үхрийн нүд, усан үзмийг
мөчрөөр үржүүлнэ.Харин гүзээлзгэнэ урт
мөлхөө ишнээсээ ургана.
Бэлгийн
бус үржил нь бэлгийн үржлээс өмнө үүссэн,
түүхэн хувьсах хөгжлийн чухал ач
холбогдолтой үйл явц бөгөөд тохиромжтой
нөхцөлд энэ үржлийн ачаар зүйлийн тоо
түргэн өсөх боломжтой.
Бэлгийн
үржил
Бэлгийн
булчирхай дотор үүсч бүрэлдсэн тусгай
эсүүдээс бодгаль бие хөгжин үе солигдохыг
бэлгийн үржил гэнэ. Энэ үед эцэг, эхийн
бэлгийн эсүүд хоорондоо нийлж шинэ бие
махбодыг үүсгэнэ. Зарим сээргүйтэн
амьтанд эр болон эм бэлгийн эсүүд нэгэн
бие дээр бий болох нь ховор биш үзэгдэл
юм.Ийм биеийг гермафродит гэж нэрлэдэг.Зарим
зүйлийн амьтан, ургамалд үр тогтоогүй
өндгөн эсээс бүтэн бодгаль бие хөгжих
тохиолдол байдаг. Ийм үржлийг партеногенез
буюу охин үржил гэнэ.Энэ үржлийн ач
холбогдол нь удамшлын өөр өөр төрлийн
мэдээлэл үр удам дээр ирж нэгддэгт
оршино.Эр бэлгийн эс буюу сперматозоид
нь үрэвчинд, эм бэлгийн өндгөн эсүүд эм
бэлгийн булчирхай буюу өндгөвчинд тус
тус боловсорно.Бэлгийн эсүүд үүсч
боловсрох үйл явцыг – сперматогенез,
өндгөн эс боловсрохыг гаметогенез гэнэ.
Бэлгийн эсүүд үүсч боловсрох үйл явцыг
ерөнхийд нь гаметогенез гэнэ. Эр бэлгийн
эс боловсрох үйл явцыг- сперматогенез,
өндгөн эс боловсрохыг- оогенез гэнэ.
